Joseba Zubimendi

ABERRI OYUAK

Olerkiak

Eusko Aberri ziñoparen

Oroiz ta omenez

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Aberri-Oyuak, Joseba Zubimendi. Donostia, 1932

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=479

Idaztitxo onekin arizen dan

dirua, Ugarritza abertzale anai

itxuaren alde dijua.

AURRITZA

OLERKARIAREN DIDARRA

      Olerkari on baten didarra, bear zaigula, Mourlane Mitxelena-k esan zigun. Baña geyagorik ere azaldu zigun: Euzko Araudi guztiak baxen onurakor izanen zala, geure izkuntza jasoko zuan olerkaxia.

      Izkuntza barik exer ere eztegu, beste erriakaandik euskerak baizik ezgauz ezertxuk ere bananduko eta. Geure aboetan, loratsu, ikusten degunean izkuntza, erriko irakastoletan umetxuai euskeraz baizik erakutsiko ezayenean, baserritara-k baizen ongi kaletarrak ere mintzatuko diranean, Aberriaren aldez lan aundija eginen degu. Araudiak geroxe etorriko zaiguz.

      Katalunya'n jaso baita beste onen beste. Aribau'k bere didarra egin zun egunetik, olerkari aldra izugarriak euki dituzte ayek. Berdaguer, Gimera, Maragal, Kosta, Lobera eta abar, izan dira Aberria gora jaso dutenak. Politikoak baño gorago jaso ere.

      Olerkaria, soroa dala, askok esan daroa, baña alperrik. Greard jaunak argi esana degu: Olerkariak entzun ditu lurpean den aziaren jayo-uneko otsak, errian sortuten diren gogai edo idearen zaratak. Eta, olerkari ona izateko, belarri-zoli egon bearko du erriaren-zai.

      Bakoitzak bere abandaren erara jokatuten ba du, olerkari onena izango da. Olerki gai berdiña dela toki guztietan egia baita, baña mueta desbardiñak dutu, emen eta bestean. Mueta orreik ñabaritu bear ditu idazleak, gauza txukuna egiteko.

      Garraintzi aundikoak dirala olerkariak, geuk ere senti dogu-edo. Orain itzalez begiratzen zaie olerkari onai. Izkuntza landu ezeze beste lan ederrik badakarkigute. Edertasunaren zirrintzak zerutik. Larreko gauzai baizik begira ezin bizi geranok, edertasunak ere ikusi nai genituzke. Gero ikusiko degun edertazunaren ataltxu batzuk.

      Euzkera eztala gai orretarako? Utikan guzur biribil ori! Beste izkuntzak bezela geure onek ere agertuko dituz gai bereziak, olerkari onak baditugu. Edertazunak azalduteko izkuntza ostikopetuta biziko da beti.

      Jaun-Goikoari eskerrak, gaurko egunetan olerkari onak ditugu. Liburu eder asko argitalduten dira.

      Abeslarien oyan onetan beste txori batek ere abestu nai digu. Abartxu puntan jarri zaigu bere mokoan olerkitxu txorta agertzen digula. Eta atsegingarri zaikidaz txori onen abestiak.

      Zubimendi jauna. Izkuntza sakonetik darabil jaun onek, neurtitz landuak egiten badaki. Egunetan olerki landuak, izkuntza apainduz agertzen dira. Lenago zarpaillo asko ziran baña.

Euskaldun gazteak,

Pixtu dezagun Aberri leiala!

      Didarrik gozoena degu gaur orrelako otsa. Aberria pixtu bear degu. Gai au du ba Zubimendi jatorrak bere edertasun kutunena. Orregaitik abertzaletasunari dabil itsas-orratza iparrari bezela. Geure Euzkadi amaren ikurriñak egin dion deia ederki entzuna du. Ona zelako neurtitz politetan agertu digun:

            «Atoz nigana, seme zintzo bazera!

            Batu nere inguruan! Guazen aurera!

                  Laxter degu azkatuta

                  gure aberria.

                  Oraindiño lotuta

                  zuk ikusia».

      Olerkariak entzun digu ba, abots au eta alaikiro dua bere amaren atzetik. Beste asmorik eztarabilkigu, olerki oneik argitaltzean, erritarren artean. Euzkadi amaren maitasuna barreiatutzea baizik. Zubimendi jaunak ikusi du geure Mendigoizalea, mendi-gora «Azkatasun eguzkija...» abestuten. Eta barreneko sua piztutzen zaiola didar dagio:

            «Jaiki mendigoizale! Gogor besoa!

            Jaso kopet argia! Piztu gogoa!

                  Zure aberria

                  maitagarria,

            iritxi da garaia azkatzekoa».

      Olako abesti otsa irteten zaigu olerki liburutxu onetatik. Neuri atsegiñen zait berriz «Zuri, Sabin» derizkion olerkia. Olerki orretan agertzen zaigu Zubimendiren gogo abertzalea. Sabin an illobi gañean belaunbiko degu gizon azkarra, otoi egiten. An ikusten du aberriaren ziñopak esan zituanak bere ama geisoa sendotzeko. Eta zein apal maitekorra degun azken ura:

            «Euzkadi zarra ez zaigu ilko,

            zuk pixtu zendun beti betiko,

            azke dedin ludi ontan...

            Zu ere Sabin, biziko zera

            euzko semeak bizi bagera

            euskaldun biotz danetan!»

      Euzkadiko txokoetan entzungo degun didarra au degu. Lenago bertsolari-antzo asko izan ziran, gaur olerkari dira, aberriaren miñak jo ditulako. Araudiak baño garraintzi andiagoa dula olerkari edo idazle on bat, argi agertzen zaigu. Geure izkuntza jaso bear degu. Ez izkuntza ederra dalako, aberriarena dalako baizik. Izkuntzak ez du ezer ere balio aberri barik. Soiña badegu gogo barik, alperrik zaigu.

      Biak bear deguz elkarrekin batuta. Izkuntza aberriaren altzoan bizi dedilla. Beste asmo barik datorren olerkari zintzo orren abesti oneik irakurri begiez euskaldunak. Or dira olerkari onenak, «Orixe», «Lizardi», «Lauaxeta», Jaka-Kortajarena, Enbeita anaiak, Tapia Perurena, Loidi, Jauregi, «Satarka» eta beste asko. Guzti oneik jaso digute izkuntza.

      Olerkarien garaia eldu zaigula uste det. Euria noiz jausiko den laxter igartzen dute baseritarrak, guk ere oneilako olerkariak ikusten laxter izanen dala aberriaren Pizkundea igartzen degu. Gure txaloakin goratu bear deguz olerkari ta idazleok. Batzuk politika arazoetan, besteak berriz abertzaletasuna zabaltzen, oneik idazten, areik abesten, guztiok lan egin bearra degu. Baña alkar maite degula beti.

      Irakurle: olerkari baten aita-ordeko natorkizu emen, eta pozik etorri ere. Entzun zazu bere didarra, aberriaren didarra dalako.

Agirre'tar Joseba Andoni

ATOZ...!!

Euzkotaren ikurrin guziz garbia

ni naiz, margo alaiez apain jantzia.

      Ni naiz azkatasuna!

      Atoz menpera

      Euzkadiren zoruna

      iritxitzera.

Nere ondoietako margo gorriak

Aberria azkatzeko dira ixuriak.

      Alperrikarakoak

      ez dira, izango!

      Bere odol tanteak

      diote emango.

Orlegia da beste nere margoa,

gure mendien margo biotzekoa.

      Itxaropen ikurra

      nik oldoztuta,

      egingo degu agurra

      txit azkatuta.

Beste margoa det nik zuri-zuria

Gurutze Donearen argi irudia.

      Euzkadi'ko mendien

      gallur gañean

      jarritako irudien

      alkar antzean.

Atoz nigana, seme, zintzo bazera!

Batu nere inguruan! Guazen aurrera!

      Laxter degu azkatuta

      gure Aberria,

      oraindaño lotuta

      zuk ikusia.

1931-5-16

EUSKOTARRAK, ALKARTU!

                  1923garren urtean, Bilbon Abertzale

                  Orobatasun jaia zala-ta, egiña

Alkartu biotzez euskotar danak,

euskotar anai danak alkartu!

      Alkartasunak

      Ta anaitasunak,

Euskadi zarraren kate astunak

      ausiko ditu.

               * * *

Mendi tontorrean bildotx ardiak

gogoz ari dira, belarra jaten.

      Beren artzaiak

      apal, alaiak,

ikusirik artaldearen naiak,

      pozik abesten.

Ixilik gordeta otso zakarra

erne dago beti, garai danean,

      begitik garra,

      sendo bularra,

sartzeko, odoltzale, au zori txarra!

      ardi tartean.

Otsoa artaldean sartzen dijua...

Ikusi du artzaiak ta egin du gogor

      gudari ojua:

      Launak otsua!!

Beste menditako artzai zintzua

      laxterka dator...

Danak alkartuta, arri makilla

eskuan dutela, an dijoazte

      otsoen billa.

      ango ixkanbilla!

Luzaro ibillirik borrokan, illa

      an utzi dute.

Ta artzaiak dio: Bakar izatea

zein txarra dan gaur ikusi det nik.

      Doakabea

      nere artaldea!

Otsoa egingo zan bere jabea.

      ta ni... bakarrik.

               * * *

Alkartu, biotzez euskotar danak.

artzaiak batuta otsoa il dute.

      Alkartasunak

      ta anaitasunak,

Euskadi zarraren kate astunak

      ausi dituzte.

ZURI, SABIN

Odei illunak zeru aldean,

itun minkorra euskal lurrean

      jausita zegon garaian,

sortaldeko izar goiztarra bezin

argi ta ameskor, zu, gure Sabin

      agertu ziñan ortzean.

Anai arteko gudu zantzuak,

Euskadiko odol tanto beruak

      artean berri zaudezten.

Negarra nun nai... Sendi orotan,

bazegon norbait betiko lotan

      Aberri zorra ordaintzen.

Eusko erria iruzurtuta,

beraren buru zala aztuta,

      oinpez zapaldu nai zuten...

Gure lurgaña oro illotzez

estali arren, zure abotsez

      guziak jaiki ziraden.

Itxuak zeuden euskotar danak...

Agian itxu, besteren lanak

      berak zuzendu naiean.

Euskal begiko estak lausoak,

berriz argituz beren gogoak,

      ausi zinduzun artean.

Ordutik onuntz zer aldaketa!

Gizon eta andre zartuak eta,

      oraindik gazte daudenak,

guziok batez, zure naiean,

alkartuz gaude oroi batean.

      Amets bat daukagu denak!

Gaur Euskadiko erle urduria

zugatik dabill ezti guriya

      loratik artu naiean...

Uxo bikoitza, maitetasunez,

zure eriotza abestu naiez

      berengo urrumatzean...

Mendietako oiartzun orok

zure izena dabilte danok

      betiko oroimenduaz.

Erreka ibaien urtxo garbiak

zugaz, abesti pozkun alaiak

      esanaz, pizkor, dijuaz.

Ortzeder margo, eguzki izpia,

itxas orua, lora isaikia.

      Aberriko gauz guzia,

goraltzen dabill zure izena,

biotz barrendik maite duena:

      Sabin!! zure izen eztia.

Eusko semien arnasa ere

zugana dua, ezin beñere

      iñundik uka naiean.

Sukarrietako illobi itunak

eusko semien muxu kutunak

      agertzen ditu gañean.

Gauza guzien gaindik dagona,

gure egille Jaungoiko ona,

      guk ere maitatzen degu;

bañan, gerogo, zure oroitzak

betetzen ditu gure biotzak

      ta ziñez maite zaitugu!

Gure Aberri laztan, gaixoa,

zugatik pixten orain dijoa

      ta laixter jaiki liteke!

Zure miñ garratz, zure malkoak,

ausiaz bere kate sendoak,

      ona nun dan betiko aske!!

Ill ziñan, Sabiñ gure irakasle,

gazte maitekor, gizon maitale...

      ill ziñan zori txarrean!

Bañan gorputza ill bazan ere

gogoa dabill egazka bere

      Aberriaren gañean.

Euskadi zarra ez zaigu ilko,

zuk pixtu zendun beti-betiko

      aske dedin ludi ontan...

Zu ere, Sabiñ, biziko zera,

eusko semeak bizi bagera,

      euskaldun biotz denotan...!

1931-10-25

KONTUZ, MIREN!

                  Suge tartean txoria

                  Otso tartean bildotxa

      Zugatzen adar txiki batean

abestutzen du txoriak

abots eztitsu samurrarekin

alaiturikan tokiak.

      Egotan margo politak ditu,

ankak ta moko txikia,

zeñen ederra iruditzen zait

mendin dabillen txoria!

      Zugatz azpian sugia dago

jaririk, erne, begira

txori abeslari, txori politak

abestutzen dun tokira.

      Txorien begi argi politak

ditu sugeak topatu...

bere begiak suaz beteta

txoriñua du zoratu.

               Zeñek esan

               txoriñua,

alai abesten zuena

               ilko zala

               izanikan

suge zatarren jatena...!

      Zelai orlegi zabal batean

bildotxa dabill jolasten

laxterka orain, saltoka gero,

ez da beñere gelditzen.

      Edurra bezin ille zuria

ankak ta mutur polita,

dabilki isatza jiraka beti

alai, be-egiñez jarrita.

      Illunabara iritxitzen da,

otso bat dago inguruan

zaitzen bildotxa, illundutzean

arrapatzeko asmoan...

      Gaua iritxi da, illuna dago,

bildotxa dabill zelaian,

otsoa ixilik iritxitzen da

ta eramaten du ortzetan.

               Zeñek esan

               bildotx ura

alai jolastutzen zana

               ilko zala

               izanikan

otso zatarren jatena!

      Zugatzen itzal zoragarrian

jotzen soñua ari dira.

Mirentxu dabill dantza ta jolas,

txori-bildotxen gisara.

      Gorputz liraña, arpegi ederra,

urrezko illea, begiak

zeru garbia egun onean

bezin urdin ta garbiak.

      Aldamenean maketo dantza,

mutil da neskak elduta

beren gorputza elkartu eta

jiraka dabiltz sututa.

      Miren polita, alai algaraz

an dago dantza ikusten,

maketo etzaiak aldamenean

galduko ote den zaitutzen.

               Kontu Miren

               zabiltz kontuz!

Bildotx ta txorien gisa

               ez erori

               Dantza ori

ez da euskaldunen legia.

1931-6-13

POZA TA NEGARRA

                  Gernikan eusko aldunak

                  agurtutako egunean oldoztua

Gernikan nago. Irrintzi, oju,

deadar, zantzo, dantza bulartsu

      alde danean.

Eusko semeen abenda odola

argi ikusten da pozik dagola

      gaurko egunean.

Pozez beteta daukat biotza!

Entzuten det nik gudari otsa...

      Ez naiz bildurtzen!

Gaurko egunean, nola bildurtu

Euskadi amak badit ikutu

      biotz barrenen?

Gure Aberri maite, laztana,

luzaro apal bizitu dana,

      garai onetan

zoriontsua, aske ta arro

jarri bidean, oraintxen dago

      bene-benetan.

Mendigoizale bulartsu, gogor;

neskatil lirain, zoli, maitekor;

      aupa gogoak!

Oraintxen dezu dantza garaia,

egizu gogor oju alaia,

      zantzo beroa.

Pozikan nabil, anai zintzoak,

zuekin batez nere gogoak

      ase naiean!

Bañan oroipen itun bat daukat

ezin azturik, beti orobat

      bar-barrenean.

Alai negarra, negar nekean

dagit nik oroiz, malko batean

      biak batuta.

Itxaropena ta ituntasuna;

eguzki argi ta illuntasuna

      alkar nastuta.

Oroitza bat det negargarria,

itxu Ugarritza, Aranburu illa,

      beti gutarrak!

Aupa! alai bat egin da gero

illari otoitz zintzo ta bero

      egin bearra.

Ez ikaratu odol beldurrez!

Gure Aberria bere biarrez

      badago beti.

Eman zaiogun odola pozez

barrutik gogor oju egiñez:

      Gora Euskadi!!

1931-7-26

AMALAUDUNA

Mendi arroak zuen tontorrekin

zeru-lañoak jo dituzutenak!

Mur-mur zuazten ibatxo denak!

Margotsu lorak, zuen usaiekin

zuri-gorrizko printza politekin,

gure Aberria pozten dezutenak!

Zugaitz eta arkaitz beti zaudeztenak

argi gu ikusten zuen begiekin!

Itxas urgoia ondartza gureak

astin dituzun itxaso zabala,

euskal gizonak, bulartsu, trebeak,

nun dira orain, besten mende dala

Euskadi zara? Euskaldun gazteak:

pixtu dezagun Aberri leiala!!

1927-5-6

EUSKO EMAKUMEAK

                  Arantxa Barrenak

                  irakur dezan egiña

Amets egin det aizpa nereak

lo lasai gozo batean,

amets gezur bat emakumeak

batutzen geradenean,

egi biurtu dezakeguna:

Euskadi danon artean

maitetasunez ta goralduaz

jartzia zorionean!

Entzun zazute nere ametsa.

ikus nerekin, andreak,

nola lan egin dezakeguken

guziok zar ta gazteak.

Umetandikan zartzaroraño

ez dio ajolik urteak!

Guk erinduko ditugu laxter

Euskadi zarren nekeak.

               * * *

Neskatxa txiki muxu gorriak

zelaian dabiltz jolasten,

abots xamurrez abesti gaiak

euskeraz dituzte esaten.

Au nere poza! entzun det itz bat

beren aotik irtetzen

Euskaidi! dio abots betean

Euskadi dula maitatzen.

Urruntxoago gazte bikoitza,

itz eztutsuz, maitasunez,

beren gogaia edesten dute

uxoak urrumatzen lez.

Andereñoak gizon-gaiari

esaten dio poz-pozez:

Ni aña beti maitako dezu

Euskadi zarra biotzez...?

Ama bat dua semearekin

mintzo alai legun batean.

Eusko semeak dirala argi

jakin det au entzutean:

Ene semetxo! gorde zak ongi,

bizia dekan artean,

ire izkuntza ta maitatu zak

Euskadi biotz betean.

Amona ximur, txukun, garbi bat...

billobak dauzka albuan,

abeterako bat magal goxoan

exeri azitakoan

esaten dio: Ene nerea!

gorde billoba goguan

zure Aberri bakar-bakarra

Euskadi dala munduan.

Ausi da ametsa, esnatu egin naiz,

ta ikusten det nere erria

arrotz zitalen mende dagola;

ametsa ez dala egia.

Jaungoikoagan degun gogoa

oztu ta gure Aberria

ill nai dutela oinperatuaz

guk maita degun guzia.

Emakumeak, jaiki gaitezen!

Jaso dezagun biotza!

Ez al dezute nik lez entzuten

Aberriaren dei-otsa?

Jaiki ba pizkor! Itxartu danok!

ez izan iñondik lotsa.

Loituaz bizi bear badegu,

obea da eriotza!!

1932-1-10

MENDIGOIZALEA

Mendia ta zerua, an, urruñean

alkarganatzen dira naste batean.

      Gaueko illuna,

      zeken, astuna,

zabaldurikan dago alde denean.

Abertzale zintzoak goiz irten dira,

iñungo beldur gabe, goiko mendira.

      Nola doazen

      pozik abesten

Aberriko abestiak, gorutz begira...!

Ortzea argiratzen da gau illunean...

gurutzea agiri da mendi gañean...

      mendizalea,

      pizkor, trebea,

abestutzen ari da abots betean:

      «Azkatasun eguzkia

      basotik irten da,

      bere argia edonun

      arin zabaltzen da»

               * * *

Mendigoizale maite! Basoko otsa

nasturik entzuten det zure abotsa.

      Eta abestia,

      nitzaz, eztia

bezin gozoa dator, pozten biotza.

Mendigoizale pizkor, azkar, leiala!

Egizu oju beti Euskadi dala

      zure Aberria,

      jator garbia.

Zure izkuntza ta abenda berak damala!

Zu zera Aberriaren itxaropena;

berari zor diozu daukazun dena.

      Beragatikan,

      beti, pozikan,

emango dezu odol tanto azkena.

Jaiki mendigoizale! Gogor besoa!

Jaso kopet argia! Pixtu gogoa!

      Zure Aberria,

      maitagarria,

iritxi da garaia azkatzekoa!!

1931-9-12

UA... UA...!

                  Irratizkiñez,

                  radioz, enana

     Ua, ua emendik, otsa!

abil azkar, pizkor, abotsa!

Gure izkuntzen agur laztana,

ludiko euskeldun danorengana

ortxe dijua..

Ua... ua...!

     Eusko erriko anai danori

eman akiok laztan beroa.

Bere barrendik irtendakoa

dek gaurko oyua:      .

Ua... ua...!

                * * *

     Napar erriak bere elean

gaur entzungo dik dei anaikorra,

joari azkar, abots pizkorra!

An maite aute biotz betean.

     Bizkai aldeko anai leiala

ire zai zeok, abots nerea.

Esan akiok izkuntz maitea

betiro pisten ari gerala.

     Joari arin, egazka, bizi,

arabatarren biotz erdira,

oyu egiñaz: garaiak dira:

ire izkuntza dek lendebizi!

     Zuberotara, ernai dagona,

abil laxterka! ire zai ziok.

Laburdikoaz maitatuz biok

egingo ditek arrera ona.

     Mendi, erreka, zear or ua

oyuz beteaz bazter guziok;

eusko irrintzi alai dagiok,

gure eleko santzo berua.

Ua... ua... !

     Itsas barean edo larrian

dabillen eusko arrantzalea

agurtu ezak, abots nerea.

Lagun akiok bere lanian.

     Agur! esaiok, mendi gañean

dagoen eusko artzaitxoari.

Itxaropenez azkar joari,

abil abotza egiñalean!

     Egun-sentia ta illun-abarra

ikus oi duan nekazaria,

oitura oneko gizon garbia

agurtu ezak, abots azkarra.

     Agur! esaiok seaska ondoan

abots ixillez kutuntxoari

abesten dion ama onari.

Eusko seme bat zeukak alboan!

     Aiton ximurra urteen zamak

makurtu duan zar atsegiña

agurtu ezak. Geure alegiña

ta itxaropena eorrek damak.

     Eusko erriko enparantzetan

jolas dabillen umetxoari,

oyu nerea, urrera ari

ta agurtu ezak bene-benetan.

     Ez adi aztu aundikiaren

jauregi apaña barrun sartzea,

ta beartu zak gure elea 

alde orotan ibiltzearren.

     Erbesteratu duten anaia

pozkidatu zak, bidazki otsa.

Josita daukan arantz zorrotza

azkar kentzea da, gure naia.

     Agur! esaiok eusko orori,

aberatz, txiro, zar ta gaztea,

emaiok azkar, abots nerea,

agur bero bat anai danori.

                * * *

     Ua, ua emendik, otsa!

Abil azkar, pizkor, abotsa!

Gure izkuntzen agur laztana

ludiko euskeldun danorengana

ortxe dijua.

Ua... ua...!

1932-3-2

ITXUA...!

                  Ugaritza abertzale andiari

Abertzale zintzo, gazte alaia,

maitasunez lertzen biotz aundia,

      pozik zebirtzan

      lan gogorrean.

Euskadi azkatzea zan zure naia!

Maltzur zitalkeriz, piztien eran

odol egarriaz, une batean,

      gorroto biziz

      ta nabarkeriz

zure begitako argia ill zan...

Aberri maitean aurka salduta,

gizonki ta lotsa danak galduta,

      eri zaituzte...

      ta, odolez beteda berriro lurra zuk ixurita.

Ikusi eziñik gelditu zera,

illun dezu beti, illun berbera

      begi aurrean...

      gaurtik oztean

ikusi eziñik biziko zera!

Mendien orkegi eder berdiña

ta gure zeruen margo urdiña,

      maite dezuna,

      zure kutuna,

ezin ikustean, a zer samiña!

Bañan arpegiko begiarekin

ez ikusi arren, sinismenakin,

      agian geio

      ta argiago

ikusiko dezu maitasunakin.

Egon zaitez lasai! Zure anaiak

beteko dituzte dituzun naiak.

      Zure odolez,

      buru-eskañez,

badatoz Euskadi aska garaiak!!!

1931-6-26